3 - ( معرفت ، عقيده و حكمت عملى از نظرگاه ملا صدراى شيرازى ) اينك ما به منظور بيان عقايد و نظريات تربيتى ملا صدرا شيرازى نمونه‌هايى از عبارات او را از رسالهء سه اصل وى در بيان شناخت و معرفت و عقيده و تربيت نفس انسانى مىآوريم . ( معرفت حقايق و قيامت با پيروى وحى و ولايت ) و همچنانكه حواس از ادراك مدركات قوّت نظر عاجزند ، عقل نظرى از ادراك اوّليّات امور اخروى عاجز است ، و از اين قبيل است معرفت روز قيامت كه به قدر پنجاه هزار سال دنياست ، و سرّ حشر و رجوع جميع خلايق به پروردگار و حشر ارواح و اجساد و نشر صحايف و تطاير كتب و معنى صراط و ميزان و فرق ميانهء كتاب و قرآن و سرّ شفاعت و معنى كوثر و انهار اربعه و درخت طوبى و بهشت و دوزخ و طبقات هر يك و معنى اعراف و نزول ملائكه و شياطين و حفظه و كرام الكاتبين و سرّ معراج روحانى و هم جسمانى كه مخصوص خاتم انبياست ، عليه و آله الصّلاة ، و ساير احوال آخرت و نشأهء قبر و هر چه از اين مقوله از انبيا عليهم السّلام حكايت كرده‌اند ، همه از علوم و مكاشفاتى است كه عقل نظرى در ادراك آن اعجمى است و جز به نور متابعت وحى سيّد عربى و اهل بيت نبوّت و ولايتش ، عليه و عليهم السّلام و الثّناء ، ادراك نمىتوان كرد ، و اهل حكمت و كلام را از آن نصيبى چندان نيست . اى دوست حديث عشق ديگرگون است * وز گفت و شنيد اين سخن بيرون است گر ديدهء دل بازگشايى نفسى * معلوم شود كه اين حكايت چون است لوح اين كتاب جز در مكتب خانهء تقديس ، به قلم ابداع عَلَّمَ بِالْقَلَمِ ، عَلَّمَ الْإِنْسانَ ما لَمْ يَعْلَمْ ( علق ، 4 - 5 ) ، نوشته نمىشود ، و علم به وى جز به تعليم وَ عَلَّمْناهُ مِنْ لَدُنَّا عِلْماً ( كهف ، 65 ) دانسته نمىگردد ، ( سه اصل ، ص 58 ) .